Minder sociaal advocaten en hogere griffierechten: toegang tot recht onder druk

De toegang tot juridische hulp in Nederland staat steeds meer onder druk. Uit recent onderzoek blijkt dat het aantal sociaal advocaten verder afneemt, terwijl tegelijkertijd de kosten van juridische procedures stijgen door hogere griffierechten. Deze ontwikkelingen kunnen het voor burgers moeilijker maken om hun recht te halen.

Minder sociaal advocaten beschikbaar

Uit het rapport “Aanbod in beeld” van het Kenniscentrum Stelsel Gesubsidieerde Rechtsbijstand blijkt dat het aantal sociaal advocaten in Nederland verder terugloopt. Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van de Nederlandse orde van advocaten, het ministerie van Justitie en Veiligheid en de Raad voor Rechtsbijstand.

Sociaal advocaten spelen een belangrijke rol voor mensen met een lager inkomen. Zij bieden juridische hulp via het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand, ook wel een toevoeging genoemd. Volgens het onderzoek zijn er grote regionale verschillen ontstaan. In sommige regio’s zijn bepaalde specialisaties nauwelijks nog beschikbaar. In extreme gevallen zijn er zelfs gebieden waar geen sociaal advocaten meer actief zijn binnen specifieke rechtsgebieden.

Daarnaast speelt vergrijzing een belangrijke rol. Naar verwachting bereikt bijna een derde van de sociaal advocaten binnen tien jaar de pensioengerechtigde leeftijd. Omdat nieuwe aanwas achterblijft, kan het tekort in sommige regio’s nog verder toenemen.

Steeds meer eenmanskantoren

Een andere opvallende ontwikkeling is de schaalverkleining binnen de sociale advocatuur. Waar vroeger meerdere sociaal advocaten samenwerkten binnen grotere kantoren, bestaat het huidige aanbod steeds vaker uit eenpersoonspraktijken. Dit maakt de sector kwetsbaarder. Wanneer een advocaat stopt of met pensioen gaat, kan in één keer een volledige expertise uit een regio verdwijnen.

Volgens de Raad voor Rechtsbijstand zijn daarom maatregelen nodig om nieuwe advocaten aan te trekken en bestaande sociaal advocaten te behouden. Daarbij speelt de hoogte van de vergoedingen een belangrijke rol. Voor veel advocatenkantoren zijn de huidige vergoedingen namelijk onvoldoende om het werk financieel aantrekkelijk te houden.

Griffierechten in 2026 verhoogd

Naast het dalende aantal sociaal advocaten zijn ook de kosten van juridische procedures gestegen. Sinds 1 januari 2026 zijn de griffierechten verhoogd. Griffierecht is het bedrag dat betaald moet worden om een zaak door een rechtbank of bestuursrechter te laten behandelen.

De nieuwe tarieven zijn als volgt:

De hoogte van het griffierecht hangt af van het type procedure en van de partij die de zaak indient. Particulieren betalen doorgaans een lager tarief dan bedrijven of organisaties.

Er geldt wel een overgangsregeling. Wanneer een (hoger) beroepschrift na 1 januari 2026 wordt ingediend maar betrekking heeft op hetzelfde besluit waartegen al in 2025 beroep is ingesteld, gelden nog de oude tarieven.

Juridische hulp steeds belangrijker

De combinatie van minder sociaal advocaten en stijgende kosten kan het voor burgers lastiger maken om juridische hulp te krijgen wanneer er een conflict ontstaat. Denk bijvoorbeeld aan problemen met werk, een conflict met een verhuurder of een geschil na een aankoop. In zulke situaties kan een rechtsbijstandverzekering uitkomst bieden. Met zo’n verzekering krijgt u toegang tot juridische hulp en advies zonder direct hoge kosten te hoeven maken voor een advocaat of procedure. Via rechtsbijstandverzekering vergelijken kunt u eenvoudig zien welke verzekeringen beschikbaar zijn en welke dekking het beste bij uw situatie past.

Voor mensen die vooral op de kosten letten, kan het interessant zijn om specifiek te kijken naar een goedkope rechtsbijstandverzekering. Hiermee blijft juridische ondersteuning betaalbaar wanneer er onverwacht een conflict ontstaat.

Toegang tot recht blijft een belangrijk thema

De ontwikkelingen in de sociale advocatuur laten zien dat toegang tot juridische hulp niet vanzelfsprekend is. Minder beschikbare advocaten en stijgende procedurekosten kunnen een drempel vormen voor mensen die hun recht willen halen. Juist daarom wordt het steeds belangrijker dat mensen vooraf nadenken over hoe zij juridische hulp regelen wanneer er een conflict ontstaat. Een goede verzekering kan daarbij helpen om onverwachte kosten en ingewikkelde juridische trajecten beter op te vangen.